info@pherbal.com

 
  

آدرس کانال تلگرام گیاهان دارویی پیروز
https://t.me/joinchat/AAAAAEFO8LQQwpY3uhpkqg

حكيم علي بن عباس مجوسي

                                                

علی بن عباس مجوسی اهوازی


در نیمه اول قرن چهارم هجری قمری ، در حوالی جندی­شاپور در منطقه اهواز یا ارجان (بهبهان امروزی)  کودکی به دنیا آمد که تا قرن­ها بر تارک علمی ایران و جهان ، هم چون ستاره­ ای می­ درخشید و اکنون نیز

بر بلندای تاریخ علم این سرزمین - خصوصا در علم طب - خودنمائی می­ کند .

 

 

             حکیم « ابوالحسن  (علاءالدین ) علی بن عباس مجوسی اهوازی ارجانی »  که در غرب به « HOLLY ABBAS » مشهور است ، طبیبی والامقام و حکیمی فرزانه بوده که متاسفانه اطلاعات زیادی پیرامون وی در تاریخ ، ثبت نشده است .

برخی تذکره­ها سال تولد وی را 318 و برخی دیگر 338 هجری قمری ذکر کرده­اند ، ولی هیچ­یک از این تواریخ ، به عنوان تاریخ قطعی ولادت وی قابل اثبات نیست ، اما مسلما ولادت وی در نیمه اول قرن چهارم هجری قمری رخ داده است .

مورخان و تذکره­نویسان مختلف بر سر تاریخ وفات وی به سال 384ه. ق (مطابق با 994 میلادی ) اتفاق نظر دارند . با این حال درباره محل وفات وی بین بغداد و شیراز نیز اختلاف نظر وجود دارد .




 



            وی ، معاصر عضدالدوله ، ابوشجاع فناخسروبن رکن الدین دیلمی ( متوفی372 ه.ق در 47 سالگی ) ، سلطان فرهنگ پرور و دانش گستر آل بویه بوده و اثر فاخر خویش منسوب به « الملکی » را به نام شاه مذکور نوشته است .

اگرچه تقریبا تمامی کتب تذکره ، در ادامه نام وی ، نسب"مجوسی" را ذکر کرده اند ، ولی اعتقاد بر آن است که خود وی و به احتمال بسیار ، پدرش مسلمان بوده اند ولی پدربزرگ وی مذهب زرتشتی داشته است .

نکته قطعی دیگر آن است که وی شاگرد ابوماهر(ابوعمران) موسی بن یوسف بن سیار شیرازی (متوفی در 350ه.ق،961م) بوده و در این مسئله با دو طبیب جلیل القدر دیگر یعنی «ابوالحسن احمدبن محمد طبری» و «ابوعلی احمدبن عبدالرحمن بن مندویه اصفهانی» اشتراک دارد.

اهوازی ، به فروتنی و مهربانی نسبت به تهیدستان شهرت داشت . دانش او روانش را جلا بخشید و این کار ، او را در زمره برترین دانشمندان جهان قرار داد .

زمان ظهور وی پس از « رازی » و پیش از «  ابن سینا »  بوده ( و حتی قبل از مرگ ، زمان ابن­سینا را درک کرده ) و به بهترین وجهی ، استمرار حکمای قرون سوم تا پنجم را حفظ کرده است .

مورخین و اطبای بزرگ پس از وی ، مقام علمی و اخلاقی وی را ستوده و او را از برترین حکمای تاریخ جهان شناخته و اثر گرانقدر وی را در زمره بهترین آثار طبی تا قرون حاضر دانسته اند .

 « قفطی »  وی را طبیبی فاضل و کامل می داند که کتابش تا سالها تدریس می شده و اگرچه پس از نگارش کتاب « قانون » توسط « بوعلی سینا » کمی رنگ باخته ، ولی تا اوایل قرن هجدهم میلادی ، چندین بار به لاتین ترجمه شده

و به چاپ رسیده است و نسخه هایی از آن در کتابخانه های مختلف اروپایی موجود می باشد .

به نظر می رسد که وی طبیبی بالینی بوده و به همراه اطبای زیادی از جمله « ابوماهر موسی بن سیار » ،  « ابوالعلای شیرازی »  (طبیب ارتش عضدالدوله ) و « ابن عجیم » ،  سابقه فعالیت در بیمارستان عضدی شیراز را داشته

است.

در تاریخ ، نامی از شاگردان منسوب به وی ، فرزندان ، سایر اساتید و حتی کتاب دیگری بجز « الملکی » یا « کامل الصناعه الطبیه » از اهوازی ذکر نشده است .

نگرش اهوازی به طبابت به گونه ای است که طب را بافضیلت ترین علوم دانسته و در کتابش می گوید :

« انسان ، افضل و اشرف از همه حیوانات است ، به جهت عقلی که خداوند به او عطا کرده و نیروی عقل بستگی به صحت نفس ناطقه دارد و صحت نفس ناطقه به صحت نفس حیوانیه و صحت نفس حیوانیه به صحت نفس طبیعیه و

صحت این دو نفس به صحت بدن و تعادل مزاج , و این را صناعت طب ، متعهد است . بنابراین علم طب، افضل و انفع علوم است » .



 

اثرات او:


          تنها کتاب به جا مانده از حکیم اهوازی کتاب « الملکی » یا « کُنّاش الملکی » یا همان « کامل الصناعه الطبیه » است  که به اعتراف همگان از والاترین و ارزشمندترین کتب طبی می باشد که در کنار نظرات وی در طب ، حاوی

تجارب طبی او نیز می باشد و این مسئله ، اعتبار کتاب را صدچندان می کند .

در مورد سال نگارش کتاب ،  اطلاعات دقیقی در دست نیست و حتی کاملا روشن نیست که « عضدالدوله دیلمی » پادشاه آل بویه در زمان نگارش کتاب در قید حیات بوده است یا نه ؟ آنچه در مورد این کتاب قابل اشاره و از اهمیت

والایی برخوردار است آنکه « الملکی » کتابی جامع است که در آن ، نه تنها عقاید پزشکان متقدم بیان شده ، بلکه به نقد آن سخنان نیز پرداخته شده و به جهت غنای محتوای آن یکی از معتبرترین و در دسترس ترین کتب طبی بوده

است که اطبای قرون بعد هم به آن تمسک می جسته اند . این کتاب ، شامل مطالب نظری  (علمی)  و عملی است که به ترتیبی نیکو جمع گردیده و ملازم طلبه علم بوده و حتی پس از ظهور کتاب « قانون » لااقل در بُعد عملی قابل

استناد و از منابع معتبر بوده است . حتی بسیاری در مقایسه آن با « قانون »، « الملکی » را در قسم عملی ، بلیغ تر دانسته و « قانون » را در بعد علمی ، اثبت دانسته‏اند .

« نظامی عروضی سمرقندی » نیز در کتاب « چهارمقاله » اشاره می کند که کتاب وی جزء بسایط (TEXT BOOK  ) است و بر متعلم طب لازم است که یکی از کتب بسایط را در اختیار داشته باشد و از این نظر با « الحاوی » رازی و

« قانون » بوعلی سینا در یک تراز قرار گرفته است .




 
          




پس از تالیف کتاب « الملکی » آوازه اهوازی آن چنان پیچیده شد که بیماران و حتی اطباء از اقصی نقاط برای دیدن وی و بهره گیری از ارشادات حکیمانه او به حضورش می رسیدند .

شیوه نگارش این کتاب به گونه ای است که وی را در نگارش کتب طبی به سبک جدید ، پیش قراول می دانند و تقسیم بندیهای کتب طبی پس از وی به تقلید از کتاب «الملکی» بوده است .

به تصریح مورخین غربی ، این کتاب پیش از « قانون » کامل ترین کتاب در طب شمرده می شده و بارها در اروپا تحت عنوان LIBER REGIUS ترجمه شده و به چاپ رسیده است و می توان با اطمینان گفت که وی نخستین پزشک

مسلمان است که غربی های لاتین زبان او را شناخته اند . اهوازی از پزشکانی نبود که به واسطه کثرت تالیفات شهرت یافته باشد ،  اما کتاب او آن چنان بود که مرجع پزشکان و پایه مطالعات پزشکی شرق و غرب قرار گرفت . برخی

محققین ، کتاب وی را آسان ترین کتاب برای مراجعه و دستیابی به مطالب آن و شایسته ترین کتاب برای مطالعه کردن می دانند .

« الملکی » در حقیقت دایره المعارفی کامل است که پزشکان برای تمام نیازهای خود به آن مراجعه می کرده اند . « اهوازی » در کتاب خود ، ضمن اینکه در جاهای مختلفی خود را شاگرد « ابوماهر » معرفی می کند و نهایت تواضع را به

مقام شامخ استادش ابراز می دارد ، ولی در مقام عمل ، آنجا که تناقضی در علم و تجربه در می یابد ، با شهامت بدان اشاره می کند. وی به مقام حکمای متقدم ارج می نهد ، ولی در عین حال خود را مرید بی چون و چرای آنان نمی

داند و هر کجا خطایی در مسیر می بیند ، شجاعانه به تجربه خویش استناد می کند و خطاهای حکمای قبل را گوشزد می کند و اگرچه از مکتب به اصطلاح ، یونان  پیروی می کند ، ولی هر کجا صلاح می داند برخلاف طب آنان رفتار می

نماید . او « بقراط » را به خلاصه گویی و پیچیدگی کلام و « جالینوس » را به پرگویی و اطاله کلام و تکرار مکررات غیرضروری متهم می نماید .

پس از « رازی » ،  « اهوازی »  برای جبران فقدان ساختار مناسب و توجه ناکافی به تشریح و اعمال یداوی که در کتاب « الحاوی » بارز است ، « الملکی » را نگاشت . تقسیم آن به دو بخش متمایز « نظری » و  ((عملی)) در واقع

توانست قالبی مناسب برای همه آثار و نوشته های طبی بعدی در سده های میانه اسلامی پدید آورد . به طور کلی می توان با نگاهی به کتاب و استدلال های « اهوازی » دریافت که این کتاب بر اساس کاستی های کتب قبلی و جبران

افراط و تفریط های آثار پیشینیان نگاشته شده و به گونه ای استادانه طبقه بندی و منظم شده و به دور از ایجاز یا اکثار در حجمی منطقی ارائه گردیده است .


    از جمله نقاط قوت کار وی ، اشاره به برخی عوارض و سمیت داروهای یونانی و همچنین تشریح اعمال جراحی و توصیه های عملی است که در کنار غنای مطالب ، به اعتبار کتاب می افزاید . در مقام مقایسه اثر وی با آثار سایر حکما ،

می توان با استناد به نظر « اهوازی » کتب « بقراط » را موجز و پر از کلمات غامض دانست . « جالینوس » علیرغم تعدد کتب ، فاقد کتابی جامع با شرحی کامل پیرامون همه موضوعات طبی است . « اریباسیوس » در کتب خود یا به امور

طبیعیه و جمیع اسباب اشاره نکرده و یا ذکری از اعمال یداوی و ارکان نداشته است . « پولس » احاطه کاملی به امور طبیعیه نداشته و نکات اندکی را ذکر نموده و طریقه اجرا و تعلیم آنها ( از اسباب و علامات و انواع مداوا و علاج ) را

نیاورده است . « اهرن » نیز اگرچه احاطه کاملی بر طب داشته ، ولی ترجمه روانی از سریانی به عربی نداشته است .  ضمن آنکه به نحو ایجاز و اقتصار سخن گفته و رافع نیاز همه جانبه دانشجویان نمی باشد . در مورد « رازی » نیز

کتاب « منصوری »  موجز بوده و « الحاوی » هم فاقد کلیات و علاج یداوی و تشریح و نظم و نظام است .

همانطور که در مقایسه « قانون » و « الملکی » گفته شد اگرچه « قانون » در طب نظری قوی تر و برتر است اما « الملکی » در علم نظری ،  سلیس تر و در بیان ، قوی تر و در محتوا ، جامع تر است و مفهومی قابل فهم و درک و خالی از

غموض دارد . در مورد ساختار کتاب  « کامل الصناعه الطبیه » یا « الملکی » باید گفت که نگارنده ابتدا به امور طبیعیه و کلیات طب و اسباب و علائم می پردازد و سپس در جزء عملی از حفظ الصحه شروع نموده و به مداوای امراض سر تا

قدم و انواع معالجات از تدابیر و ادویه و علاج بالید می پردازد و در آخر، پیرامون ادویه مفرده و مرکبه ، توضیحات مبسوطی ارائه می نماید. از نظر کتاب شناسی ، این کتاب دارای دو جزء  نظری و عملی و هر کدام از آنها دارای ده مقاله

است (مجموعا دارای بیست مقاله) و هر مقاله دارای باب های متعدد است . به عنوان مثال ، مقاله دوم و سوم در تشریح ، یازدهم در بهداشت و حفظ الصحه ، نوزدهم در جراحی و بیستم در مفردات و قرابادین می باشد .


             اصل کتاب « الملکی » به زبان عربی و دارای پانصد هزار کلمه بوده و در چند نوبت به لاتین ترجمه شده است .  اولین آن در قرن یازدهم  ( حدود سال 1070م ) توسط « کنستانتین افریقی » انجام شد که وی بدون ذکر نام

اهوازی ، کتاب را به خود نسبت داد و به همین دلیل بسیاری از عقاید اهوازی به نام اروپائیان ثبت گردید . در قرن دوازدهم ( 1127م )  « الیاس استفان انطاکی » دوباره این کتاب را از عربی به لاتین با ذکر نام مؤلف ترجمه نمود و پس از او

نیز تا قرن شانزدهم این کتاب چند بار دیگر به لاتین ترجمه شد و بارها در اروپا به چاپ رسید و به علاقمندان و محققان عرضه شد .







 
 
گیاهان دارویی
نقشه سایت



 
تبلیغات









 
کاربران
1396 آذر
پنجشنبه
23
جملات متحرک

اگر می خواهید در زندگی
نسبت به
شرایط و محیط تان تغییر
و پیشترفت کنید ؛
باید ابتدا تغییرات درونی در
خودتان ایجاد کنید ؛
تغییرات ذهنی که باعث
موفقیت شما بشود
سخن روز
بعضی آدمها فکر می کنند قوی بودن , یعنی هیچ گاه احساس درد نکردن اما در واقع قوی ترین آدمها اونهایی هستند که درد رو حس می کنند , می فهمند و می پذیرند ....
مدیر سایت
مدیراسبق :  بناری

مدیر فعلی : شاطری پور
نظرسنجی
نظرتان در رابطه با کتاب توحید چیست؟
گروه های خبری